Ο σκληρός λειχήνας είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματική νόσος, που χαρακτηρίζεται από την παρουσία ατροφικών λευκών βλατίδων ή πλακών.
Προσβάλλει κυρίως μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και στα δύο φύλα και σε άλλες ηλικίες. Ο επιπολασμός στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται σε 1 στα 300-1.000 άτομα.
Η αιτία είναι άγνωστη, αλλά φαίνεται να προκαλείται από υπερδραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα ή ορμονική ανισορροπία. Δεν είναι μεταδοτική και δεν μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφής.
Τα άτομα που έχουν προσβληθεί από σκληρό λειχήνα μπορεί να μην παρουσιάζουν συμπτώματα. Σε περίπτωση παρουσίασής τους, μπορεί να είναι κάποια από τα ακόλουθα: παρουσία λευκών και λείων περιοχών στο δέρμα, ερυθρότητα στην περιοχή και φαγούρα (κνησμός). Αν και μπορεί να επηρεάσει τις εξωγεννητικές περιοχές, οι περισσότερες περιπτώσεις επηρεάζουν την περιοχή των γεννητικών οργάνων, προκαλώντας πόνο και δυσφορία κατά τη σεξουαλική επαφή. Σε γυναίκες με έντονα και παρατεταμένα συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστεί ατροφία και συστολή του αιδοίου. Τα μικρά χείλη συγχωνεύονται και εξαφανίζονται, η κλειτορίδα θολώνει και η είσοδος στον κόλπο μπορεί να στενέψει και ακόμη και να αποφραχθεί. Ωστόσο, ο κολπικός βλεννογόνος δεν επηρεάζεται ποτέ. Στην περίπτωση πιο σοβαρών και εξελιγμένων παρουσιάσεων, μπορεί να συσχετίσουν τα δάκρυα με αιμορραγία και έλκη. Στους άνδρες, επηρεάζει συχνότερα άτομα που δεν κάνουν περιτομή, επειδή οι βλάβες εμφανίζονται συνήθως στην ακροποσθία.
Η διάγνωση επιτυγχάνεται με το κλινικό ιστορικό και την εξερεύνηση της πληγείσας περιοχής. Μπορεί να χρειαστεί να πραγματοποιηθεί βιοψία για να επιβεβαιωθεί αυτό.
Δεν υπάρχει απόλυτη αποτελεσματική θεραπεία, αλλά ο γιατρός μπορεί να συστήσει κρέμες ή αλοιφές που βοηθούν στην αποκατάσταση μιας πιο φυσιολογικής εμφάνισης στο δέρμα και μειώνουν την προδιάθεση για σχηματισμό ουλών. Τα ισχυρά τοπικά κορτικοστεροειδή ελέγχουν τα συμπτώματα και βελτιώνουν το αποτέλεσμα, αν και η παρατεταμένη χρήση μπορεί να αυξήσει την ατροφία του δέρματος. Οι κρέμες οιστρογόνων σε 0,01%, η τοπική προγεστερόνη στο 2% ή η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, βοηθούν στη βελτίωση της κατάστασης του δέρματος, αλλά είναι ανεπαρκείς ως θεραπεία από μόνες τους.
Επειδή η ασθένεια μπορεί να υποτροπιάσει με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να χρειαστεί μακροχρόνια παρακολούθηση.
