Dikkat, organizasyon, planlama, karar verme ve engelleme (inhibisyon) becerilerini etkileyen bir nörogelişimsel bozukluktur. Genellikle 5 ile 11 yaş arasındaki çocuklarda teşhis edilir ve bu çocukların %15’ine kadarını etkileyebilir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) üç türü vardır:
-
Dikkat eksikliğinin baskın olduğu tür
-
Hiperaktivite-dürtüselliğin baskın olduğu tür
-
Her ikisinin kombinasyonu
Dikkat eksikliğinin baskın olduğu varyant, ayrıntılara dikkat etmekte zorluk, talimatları takip etme veya görevleri tamamlama güçlüğü, organizasyon, planlama ya da düzeni sürdürmede zorluk ve gerekli nesneleri kaybetme ile karakterizedir.
Hiperaktivite-dürtüsellik baskın varyantı, kişinin aşırı hareketliliği, bir yerde sabit oturamama, sürekli meşgul olma ihtiyacı, aşırı konuşma, erken cevap verme, düşünmeden ve plansız eylemlerde bulunma (örneğin yola bakmadan karşıya geçmek gibi), çünkü sonuçları değerlendirme ya da göz önünde bulundurmama ile karakterizedir.
Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, aynı aile üyelerinde de bulunma eğilimi gösterdiği için genetik bir bileşeni olduğu düşünülmektedir. Dopamin ve noradrenalin sistemlerindeki disfonksiyona dair kanıtlar vardır.
Dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik şeklinde bir üçlü olarak kendini gösterir. Bu çocuklar aktif dinlemekte, sessiz kalmakta ve yerlerinde sessizce oturmakta zorlanırlar; ancak aynı zamanda, sonuçlarını düşünmeden yola atlamak gibi dürtüsel eylemlerde de bulunabilirler çünkü olası sonuçları değerlendirmezler.
Genellikle hayal kırıklığına karşı toleransları düşüktür ve huzursuzluk gösterebilirler. Uyumakta zorluk yaşayabilirler, örneğin yatmaya direnme veya sabah kalkmak istememe gibi. Fiziksel muayenede sakarlık ve iyi koordine olmamış hareketler gösterebilirler.
Tanı, kişinin gelişimsel, eğitsel ve psikolojik yönlerini değerlendirmek için öykü alma ve rehberli sorgulama yoluyla konur. Bu sorgulama sırasında doğum öncesi dönemle ilgili sorular da sıkça sorulur. Değişmiş yürütücü işlevleri değerlendirmek için nöropsikolojik bir değerlendirme yapılır.
Tedavi, kişinin semptomlarını dengelemesini öğrenmesini, gerçekçi hedef ve amaçlar belirlemesini ve duygusal yönetimini geliştirmesini sağlamak için psikolojik terapiye dayanır. Bu, genellikle uyarıcı ilaçlar (metilfenidat, dekstroamfetamin) ile desteklenir; ancak uyarıcı olmayan ilaçlar (atomoksetin veya seçici norepinefrin geri alım inhibitörleri gibi) da etkilidir.
- Fayyad J, De Graaf R, Kessler R, et al. Cross-national prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder. Br J Psychiatry 2007; 190:402.
- Cherkasova MV, French LR, Syer CA, et al. Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy With and Without Medication for Adults With ADHD: A Randomized Clinical Trial. J Atten Disord 2020; 24:889.
- Solanto MV, Marks DJ, Wasserstein J, et al. Efficacy of meta-cognitive therapy for adult ADHD. Am J Psychiatry 2010; 167:958.
- Faraone SV, Biederman J, Mick E. The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder: a meta-analysis of follow-up studies. Psychol Med 2006; 36:159.
- Barkley RA, Fischer M, Smallish L, Fletcher K. The persistence of attention-deficit/hyperactivity disorder into young adulthood as a function of reporting source and definition of disorder. J Abnorm Psychol 2002; 111:279.
